20-ci
Fəsil. Müqavilə Hüququ
§1.
Müqavilə Anlayışı və Şərtləri
·
Maddə 389. Müqavilə
anlayışı
o
389.1. Mülki hüquq və
vəzifələrin müəyyənləşdirilməsi, dəyişdirilməsi və ya xitamı haqqında iki və ya
bir neçə şəxsin razılaşması müqavilə sayılır.
§ Nümunə: Əli və
Vəli bir avtomobilin alqı-satqısı barədə razılığa gəlirlər. Əli avtomobili Vəliyə
satmağı, Vəli isə müəyyən məbləği Əliyə ödəməyi öhdəsinə götürür. Bu, onların
hüquq və vəzifələrini müəyyən edən bir müqavilədir.
o
Müqavilələr əslində iki və
çoxtərəfli əqdlərdir, ona görə də əqdlərə aid qaydalar onlara da aiddir. Əgər
xüsusi bir qayda yoxdursa, müqavilədən yaranan öhdəliklərə Məcəllənin öhdəliklər
haqqında ümumi qaydaları tətbiq olunur. Çoxtərəfli (ikidən çox tərəfi olan)
müqavilələrə də ümumi müqavilə qaydaları tətbiq edilir, yetər ki, bu, onların
çoxtərəfli olmasına zidd gəlməsin.
·
Maddə 390. Müqavilə
azadlığı
o
Hər kəs azad şəkildə
müqavilə bağlaya, onun şərtlərini müəyyən edə bilər. Hətta Məcəllədə olmayan,
amma ona zidd olmayan müqavilələr də bağlamaq olar.
§ Nümunə: Bir şəxs
öz əl işini satmaq üçün standart alqı-satqı müqaviləsindən fərqli olaraq,
sifarişçiyə müəyyən müddət ərzində pulsuz təmir xidməti də təklif edən bir
müqavilə bağlaya bilər.
o
Müqavilə bağlanan zaman
qüvvədə olan məcburi qanunlara (imperativ normalara) uyğun olmalıdır. Müqavilə
bağlandıqdan sonra qanun dəyişsə belə, əvvəlki müqavilənin şərtləri (əsasən)
qüvvədə qalır.
o
Heç kim müqavilə bağlamağa
məcbur edilə bilməz (Məcəllədə və ya könüllü öhdəlikdə nəzərdə tutulan hallar
istisna olmaqla).
o
Tərəflər müxtəlif müqavilə
növlərinin elementlərini birləşdirən "qarışıq müqavilə" bağlaya bilər.
Bu zaman hər hissəyə aid olduğu müqavilənin qaydaları tətbiq edilir.
§ Nümunə: Bir
şirkət həm avadanlıq satır, həm də onun quraşdırılması və texniki xidmətini təklif
edir. Bu halda alqı-satqı və xidmət müqaviləsinin elementlərini birləşdirən
qarışıq müqavilə bağlana bilər.
o
Müqavilə şərtlərini tərəflər
özləri müəyyən edir (Məcəllədə birbaşa göstərilən hallar istisna).
o
Əgər qanunda bir qayda
(dispozitiv norma) varsa, amma tərəflərə başqa cür razılaşmağa icazə verirsə, tərəflər
fərqli şərt qoya bilər. Razılaşma olmasa, qanundakı norma işləyir.
o
Əgər şərtlər nə tərəflərcə,
nə də qanunla müəyyən edilməyibsə, işgüzar adətlərə baxılır.
·
Maddə 391. Gələcək əmlak
barəsində bağlanmış müqavilənin etibarsızlığı
o
Bir şəxsin gələcəkdəki bütün
əmlakını və ya bir hissəsini başqasına verməyi öhdəsinə götürdüyü müqavilə
etibarsızdır. İstisna: konkret gələcək əşyalar və ya “Daşınar əmlakın yüklülüyü
haqqında” Qanunla müəyyən edilmiş hallar.
§ Nümunə: Bir şəxs
"gələcəkdə əldə edəcəyim bütün maşınlarımı sənə verirəm" deyə müqavilə
bağlayarsa, bu etibarsızdır. Amma "gələn il alacağım konkret bir model
avtomobili sənə satacağam" müqaviləsi etibarlı ola bilər.
·
Maddə 392. Miras əmlak
barəsində bağlanmış müqavilənin etibarsızlığı
o
Sağ olan şəxsin mirası barədə
başqalarının bağladığı müqavilə etibarsızdır. Bu, məcburi paya və vəsiyyət
tapşırığına da aiddir. İstisna: Gələcək qanuni vərəsələrin öz aralarında
birinin payı və ya məcburi pay haqqında bağladıqları müqavilələr.
§ Nümunə: Əhməd hələ
sağ ikən, onun övladları Əhmədin evi barədə öz aralarında alqı-satqı müqaviləsi
bağlaya bilməzlər. Amma Əhmədin vəfatından sonra qanuni vərəsə olacaq övladlar
öz aralarında, miras açıldıqdan sonra birinin payının digərinə keçməsi barədə
razılaşa bilərlər.
·
Maddə 393. Əmlakın
verilməsi barədə müqavilə
o
Bir şəxsin mövcud əmlakının
hamısını və ya bir hissəsini başqasına verməyi öhdəsinə götürdüyü müqavilə
notarial qaydada təsdiqlənməlidir (konkret əşyalar barədə müqavilələr istisna).
·
Maddə 394. Daşınmaz əşyanın
özgəninkiləşdirilməsi barədə müqavilənin bağlanması qaydası
o
Daşınmaz əmlakın (ev,
torpaq və s.) mülkiyyətinin və ya digər əşya hüquqlarının verilməsi/alınması
barədə müqavilə notarial qaydada təsdiqlənməlidir.
·
Maddə 395. Əşyanın
yüklü edilməsi barədə müqavilənin hüdudları
o
Bir şəxs əşyasını özgəninkiləşdirmək
və ya yüklü etmək (məsələn, girov qoymaq) öhdəliyi götürürsə, bu, həmin əşyanın
ləvazimatlarına (əşyaya aid olan digər şeylərə) da şamil edilir (qanunda və ya
müqavilədə başqa qayda yoxdursa).
§ Nümunə: Əgər ev
girov qoyulursa və müqavilədə başqa şey nəzərdə tutulmayıbsa, evin ayrılmaz
hissəsi olan istilik sistemi də girovun predmetinə daxil sayılır.
·
Maddə 396. Müqavilə
öhdəlikləri barədə qaydaların qeyri-müqavilə öhdəliklərinə tətbiqi
o
Müqavilə öhdəlikləri üçün
olan qaydalar, mahiyyətinə zidd deyilsə, digər (qeyri-müqavilə) öhdəliklərə də
tətbiq edilə bilər.
§ Nümunə: Bir şəxs
başqasının əmlakına zərər vurarsa (bu, müqavilədən yaranmayan bir öhdəlikdir),
zərərin ödənilməsi ilə bağlı müqavilə öhdəliklərindəki bəzi ümumi prinsiplər (məsələn,
tam zərərin ödənilməsi) tətbiq oluna bilər.
·
Maddə 397. Əvəzli və
əvəzsiz müqavilələr
o
Əvəzli müqavilə: Bir tərəf öz vəzifəsini icra etməsi müqabilində haqq
və ya başqa bir qarşılıq alır.
§ Nümunə:
Alqı-satqı müqaviləsi (mal verilir, pul alınır), icarə müqaviləsi (istifadə
hüququ verilir, icarə haqqı alınır).
o
Əvəzsiz müqavilə: Bir tərəf digər tərəfə qarşılıq almadan nə isə verməyi
öhdəsinə götürür.
§ Nümunə: Hədiyyə
müqaviləsi (əmlak qarşılıqsız verilir), istifadə müqaviləsi (əşya pulsuz
istifadəyə verilir).
o
Əgər başqa hal nəzərdə
tutulmayıbsa, müqavilənin əvəzli olduğu güman edilir.
·
Maddə 398. Qiymət
o
Müqavilənin icrası tərəflərin
razılaşdığı qiymətlə ödənilir. Bəzi hallarda dövlət tərəfindən müəyyən edilən/tənzimlənən
qiymətlər tətbiq olunur. Qiymət müqavilə bağlandıqdan sonra yalnız müqavilədə və
ya Məcəllədə nəzərdə tutulan hallarda dəyişdirilə bilər. Əvəzli müqavilədə qiymət
yoxdursa və şərtlərdən də çıxarmaq olmursa, oxşar mal/iş/xidmət üçün adətən
alınan qiymət ödənilməlidir.
·
Maddə 399. Müqavilənin
qüvvəsi
o
Müqavilə bağlandığı andan
qüvvəyə minir və tərəflər üçün məcburidir. Tərəflər razılaşa bilər ki, müqavilə
şərtləri onların müqavilədən əvvəlki münasibətlərinə də şamil edilsin. Müqavilədə
göstərilə bilər ki, müddətinin bitməsi öhdəlikləri də bitirir. Müqavilə müddətinin
bitməsi, müddət bitənə qədərki pozuntulara görə məsuliyyətdən azad etmir.
·
Maddə 400. Ümumi
müqavilə (Burada daha çox publik müqaviləyə və ya bazarda üstün mövqe ilə bağlı
məsələlərə toxunulur)
o
Bazarda üstün mövqeyi olan
tərəf, kontragentlə müqavilə bağlamaqdan əsassız imtina etməməli və ona qeyri-bərabər
şərtlər təklif etməməlidir. Sahibkarlıq məqsədi olmadan, öz zəruri ehtiyacları
üçün mal/xidmət alan şəxslə (əgər digər tərəf sahibkardırsa) müqavilə
bağlamaqdan əsassız imtina edilə bilməz.
§ Nümunə: Bir şəhərdə
yeganə su təchizatı şirkəti, heç bir əsas olmadan vətəndaşla su təchizatı
müqaviləsi bağlamaqdan imtina edə bilməz.
·
Maddə 401. Qoşulma
müqaviləsi – çıxarılmışdır.
o
Çıxarılıb.
·
Maddə 402. İlkin
müqavilə
o
İlkin müqaviləyə görə tərəflər
gələcəkdə müəyyən şərtlərlə əsas müqavilə bağlamağı öhdələrinə götürürlər.
§ Nümunə: Bir şəxs
tikilməkdə olan binadan mənzil almaq istəyir. Tikinti şirkəti ilə ilkin müqavilə
bağlayır ki, bina hazır olduqdan sonra müəyyən qiymətə həmin mənzilin
alqı-satqısı üzrə əsas müqavilə bağlanacaq.
o
İlkin müqavilə əsas müqavilə
üçün tələb olunan formada bağlanmalıdır, əks halda əhəmiyyətsizdir
(etibarsızdır). Onda əsas müqavilənin predmeti və mühüm şərtləri göstərilməlidir.
Əsas müqavilənin bağlanma müddəti (göstərilməyibsə, 1 il) müəyyən edilir. Müddət
bitənədək əsas müqavilə bağlanmazsa, ilkin müqavilə üzrə öhdəliklər bitir. Niyyət
protokolu birbaşa ilkin müqavilə qüvvəsi daşıdığı ifadə olunmayıbsa, hüquqi nəticə
yaratmır.
·
Maddə 403. Üçüncü şəxsin
xeyrinə müqavilə
o
Bu elə müqavilədir ki, tərəflər
razılaşır ki, borclu öhdəliyi kreditora deyil, müqavilədə göstərilən və
borcludan icranı tələb etmək hüququ olan üçüncü şəxsə həyata keçirsin.
§ Nümunə: Ata,
övladının təhsil haqqını ödəmək üçün universitetlə müqavilə bağlayır. Burada
ata (kreditor) və universitet (borclu) tərəfdir, amma öhdəlik (təhsil vermək)
üçüncü şəxs olan övladın xeyrinə icra edilir və övlad universitetdən təhsil
almağı tələb edə bilər.
o
Başqa qayda yoxdursa,
icranı həm kreditor, həm də üçüncü şəxs tələb edə bilər. Üçüncü şəxsin
hüququnun yaranması, dəyişdirilməsi şərtləri işin hallarına görə müəyyən
edilir. Üçüncü şəxs hüququndan istifadə etmək niyyətini bildirdikdən sonra, tərəflər
onun razılığı olmadan müqaviləni ləğv edə/dəyişdirə bilməzlər (əsasən). Borclu,
kreditora qarşı etirazlarını üçüncü şəxsə də irəli sürə bilər.
·
Maddə 403-1. Törəmə
maliyyə alətləri
o
Törəmə maliyyə aləti: Hər hansı baza aktivini (qiymətli kağız, valyuta, əmtəə
və s.) almaq, satmaq və ya dəyişdirmək hüququnu təsbit edən müqavilədir. Yerləşdirilməsi
və tədavülü Mərkəzi Bank və ya ticarət sisteminin qaydaları ilə tənzimlənir.
Növləri: fyuçers, opsion, svop.
§ Fyuçers: Baza
aktivinin müəyyən tarixə və qiymətə alqı-satqısı.
§ Nümunə: Bir
fermer gələcəkdəki məhsulunu (məsələn, buğda) müəyyən qiymətə satmaq üçün əvvəlcədən
fyuçers müqaviləsi bağlaya bilər.
§ Opsion: Sahibinə
baza aktivini almaq/satmaq/svop etmək hüququ verir.
§ Nümunə:
İnvestor bir şirkətin səhmlərini gələcəkdə müəyyən qiymətə almaq (call opsion)
və ya satmaq (put opsion) hüququnu əldə etmək üçün opsion müqaviləsi alır.
§ Svop: İki tərəf
arasında eyni növ baza aktivlərinin dəyişdirilməsi üzrə törəmə maliyyə alətidir.
§ Nümunə: İki
şirkət fərqli valyutalarda olan borcları üzrə faiz ödənişlərini bir-biri ilə dəyişmək
üçün valyuta svopu müqaviləsi bağlaya bilər.
·
Maddə 404. Müqavilənin
təfsiri (izahı)
o
Müqavilə təfsir edilərkən təkcə
sözlərin hərfi mənası deyil, tərəflərin həqiqi iradəsi, müqavilənin ümumi mənası,
müqaviləqədərki danışıqlar, əvvəlki praktika və işgüzar adətlər nəzərə alınır.
Müxtəlif cür anlaşıla bilən ifadələrə yerli adət üzrə (akseptantın yeri həlledici)
və ya müqavilənin ümumi məzmununa uyğun məna verilir.
·
Maddə 404-1. Dövlət
satınalmaları müqaviləsi
o
Dövlət satınalmaları
müqavilələri xüsusi qanunvericiliklə tənzimlənir.
§
2. Müqavilənin Bağlanması
·
Maddə 405. Müqavilənin
mühüm şərtləri barəsində razılaşma
o
405.1. Tərəflər
müqavilənin bütün mühüm şərtləri barəsində tələb olunan formada razılığa gəldikdə
müqavilə bağlanmış sayılır. Müqavilənin predmetinə dair şərtlər, bu Məcəllədə həmin
növ müqavilələr üçün mühüm və ya zəruri adlandırılmış şərtlər, habelə tərəflərdən
birinin müraciəti ilə barəsində razılaşma əldə edilməli olan bütün şərtlər
mühüm sayılır.
§ Nümunə:
Alqı-satqı müqaviləsində mühüm şərtlər satılan malın adı (predmet) və onun qiymətidir.
Bu şərtlər barədə razılıq olmasa, müqavilə bağlanmış sayılmır.
o
Müqavilə bir tərəfin oferta
(təklif) göndərməsi və digər tərəfin onu aksept (qəbul) etməsi ilə bağlanır.
·
Maddə 406. Müqavilənin
forması
o
Müqavilə, qanunda xüsusi
forma tələb edilmirsə, hər hansı formada (şifahi, yazılı, konkret hərəkətlərlə)
bağlana bilər. Tərəflər müəyyən forma barədə razılaşıblarsa, müqavilə həmin
formaya salındıqdan sonra bağlanmış sayılır. Yazılı müqavilə bir sənədlə və ya
məktub, elektron sənəd mübadiləsi ilə bağlana bilər.
·
Maddə 407. Müqavilənin
bağlanması anı
o
Müqavilə, oferta göndərən şəxsin
aksepti aldığı anda bağlanmış sayılır. Sadə yazılı müqavilə imzalandığı,
notarial müqavilə isə təsdiq edildiyi andan bağlanmış sayılır.
·
Maddə 408. Oferta (təklif)
o
408.1. Müqavilə
bağlanması haqqında təklif (oferta) o zaman verilmiş sayılır ki, bir və ya bir
neçə şəxsə ünvanlanmış bu təklifdə onu vermiş şəxsin (oferentin) razılıq
(aksept) olduqda, öz təklifinin icrasına hazır olduğu ifadə edilsin. Ofertada
müqavilənin mühüm şərtləri əks olunmalıdır.
§ Nümunə: Bir
mağaza vitrinində "Bu televizor 500 AZN" yazısı və televizorun özü
oferta sayılır, çünki konkret mal və qiymət göstərilib və mağaza bu şərtlərlə
satmağa hazır olduğunu bildirir.
o
Qeyri-müəyyən şəxslərə
ünvanlanmış təklif (məsələn, reklam), başqa qayda göstərilməyibsə, ofertaya dəvət
sayılır. Oferta ünvan sahibinə çatdığı andan oferenti bağlı edir və (əsasən)
aksept üçün müəyyən edilmiş müddətdə geri götürülə bilməz. Ümumi oferta:
Bütün mühüm şərtləri əks etdirən və təklifi verən şəxsin cavab verən istənilən
şəxslə müqavilə bağlamaq iradəsini göstərən təklifdir.
·
Maddə 409. Aksept (təklifin
qəbulu)
o
409.1. Ofertanın
ünvanlandığı şəxsin ofertanı qəbul etməsi haqqında cavabı aksept sayılır.
Aksept tam və qeyd-şərtsiz olmalıdır.
§ Nümunə: Mağazaya
daxil olan alıcı vitrindəki 500 AZN-lik televizoru almaq istədiyini bildirirsə,
bu, ofertanın (televizorun 500 AZN-ə satılması təklifinin) tam və qeyd-şərtsiz
qəbulu, yəni akseptdir.
o
Aksept ofertada göstərilən
müddətdə edilməlidir. Susmaq aksept sayılmır (istisnalar var). Müqavilə şərtlərini
yerinə yetirmək üçün hərəkətlər (mal göndərmək, pul ödəmək) də aksept sayıla
bilər. Gec çatan, amma vaxtında göndərildiyi bilinən aksept, oferent dərhal
etiraz etmədikdə qəbul olunmuş sayılır. Aksept geri götürülə bilər (əgər
bildiriş akseptdən əvvəl və ya eyni vaxtda çatsa). Ofertada aksept üçün müddət
yoxdursa, yazılı ofertaya normal müddətdə, şifahi ofertaya dərhal cavab verilməlidir.
·
Maddə 410. Yeni
oferta
o
Gecikmiş aksept və ya
ofertadakından fərqli şərtlərlə verilən cavab yeni oferta sayılır.
§ Nümunə: Satıcı
maşınını 10000 AZN-ə təklif edir (oferta). Alıcı "8000 AZN-ə alaram"
deyirsə, bu, əvvəlki ofertadan imtina və yeni ofertadır.
·
Maddə 411. Müqavilənin
bağlandığı yer
o
Müqavilədə yer göstərilməyibsə,
oferentin ünvanında bağlanmış sayılır. İstehlakçı ilə müəssisədən kənarda
bağlanan müqavilədən istehlakçı 1 həftə ərzində imtina edə bilər (istisnalar
var).
·
Maddə 412 və 413 –
çıxarılmışdır.
·
Maddə 414. Müqavilənin
hərracda bağlanması
o
Müqavilə hərrac yolu ilə də
bağlana bilər və hərracı udan şəxslə bağlanır. Hərrac auksion (ən yüksək qiymət)
və ya müsabiqə (ən yaxşı şərtlər) formasında olur.
·
Maddə 415. Hərracın
təşkili və keçirilmə qaydası
o
Hərrac açıq (hamı iştirak
edə bilər) və ya qapalı (dəvətlilər) ola bilər. Keçirilməsinə ən azı 30 gün
qalmış elan verilməlidir. Təşkilatçı müəyyən müddətlərdə hərracdan imtina edə
bilər, əks halda zərəri ödəməlidir. İştirakçılar beh verirlər. Hərrac günü udan
şəxslə təşkilatçı protokol imzalayır (müqavilə qüvvəsindədir). Protokolu
imzalamaqdan boyun qaçırmağın nəticələri var.
·
Maddə 416. Hərrac
keçirilməsi qaydalarının pozulması nəticələri
o
Qaydalar pozularaq keçirilən
hərrac məhkəmə tərəfindən etibarsız sayıla bilər. Bu, hərracı udanla bağlanan
müqaviləni də etibarsız edir.
§
3. Müqavilənin Standart Şərtləri
·
Maddə 417. Müqavilənin
standart şərtləri anlayışı
o
417.1. Müqavilənin
standart şərtləri əvvəlcədən ifadə edilmiş, dəfələrlə istifadə üçün nəzərdə
tutulan elə şərtlərdir ki, bunları bir tərəf (təklif edən) digər tərəfə təqdim
edir və əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş normalardan fərqlənən və bu normaları
tamamlayan qaydalar onların vasitəsilə müəyyənləşdirilir.
§ Nümunə:
Bankların kredit müqavilələri, sığorta şirkətlərinin sığorta şəhadətnamələrinin
arxasındakı şərtlər, mobil operatorların xidmət göstərmə qaydaları çox vaxt
standart şərtlərdir. Bunlar hər bir müştəri üçün fərdi hazırlanmır, əvvəlcədən
müəyyən edilir.
o
Tərəflər şərtləri detallı
razılaşdırıblarsa, bunlar standart şərt sayılmır. Birbaşa razılaşdırılan şərtlər
standart şərtlərdən üstündür.
·
Maddə 418. Müqavilənin
standart şərtlərinin müqavilənin tərkib hissəsinə çevrilməsi
o
Standart şərtlər müqavilənin
hissəsinə çevrilir, əgər təklif edən tərəf onlara aydın şəkildə istinad edibsə
və digər tərəfin onlarla tanış olub qəbul etmək imkanı olubsa. Sahibkar üçün əlavə
şərt: işgüzar ehtiyatlılıqla bunu nəzərdə tutmalı idi.
·
Maddə 419. Müqavilələrin
standart şərtlərinin qeyri-adi müddəaları
o
Standart şərtlərin formaca
qeyri-adi (gözlənilməz) müddəaları müqavilənin hissəsinə çevrilmir.
§ Nümunə: Bir
proqram təminatı üçün istifadəçi müqaviləsinin standart şərtləri arasında çox
kiçik hərflərlə yazılmış və proqramın əsas funksiyası ilə əlaqəsi olmayan,
istifadəçinin bütün şəxsi məlumatlarını üçüncü tərəflərə ötürməyə icazə verən
bir bənd qeyri-adi sayıla bilər.
o
Standart şərtlərdəki
qeyri-müəyyənliklər onları təklif edən tərəfin ziyanına təfsir edilir.
·
Maddə 420. Müqavilənin
standart şərtlərinin etibarsızlığı
o
Xüsusilə sahibkar olmayan
fiziki şəxslərlə (istehlakçılarla) müqavilələrdə bəzi standart şərtlər
etibarsızdır. Bunlara aiddir:
§ Yersiz uzun/qısa müddətlər (təklifin qəbulu, icrası
üçün).
§ Təklif edən tərəfə əsassız olaraq öhdəlikdən imtina və
ya onu dəyişdirmə hüququ verən şərtlər.
§ Xərclər üçün yersiz yüksək əvəz tələbi.
§ Ümumiyyətlə, etimad və vicdanlılıq prinsiplərinə zidd
olaraq digər tərəf üçün zərərli olan şərtlər.
§ Qiymətlərin əsassız qısa müddətdə yüksəldilməsi.
§ Digər tərəfin qanuni hüquqlarını (məsələn, icradan
imtina, qarşılıqlı tələblərin əvəzləşdirilməsi) məhdudlaşdıran və ya istisna edən
şərtlər.
§ Zərərin miqdarından çox olan məbləğin tələbi.
§ Kobud ehtiyatsızlıq üçün məsuliyyəti istisna edən və
ya məhdudlaşdıran şərtlər.
§ Nümunə: Bir
kimyəvi təmizləmə şirkətinin standart şərtlərində "paltarınıza dəyən hər
hansı zərərə görə məsuliyyət daşımırıq" kimi bir bənd, əgər zərər şirkətin
kobud səhlənkarlığı ucbatından baş veribsə, etibarsız sayıla bilər.
§
4. Müqavilənin Dəyişdirilməsi və Ləğv Edilməsi
·
Maddə 421. Müqavilənin
dəyişdirilməsi və ləğv edilməsi əsasları
o
Müqavilə, başqa qayda
yoxdursa, tərəflərin razılaşması ilə dəyişdirilə və ləğv edilə bilər. Bir tərəfin
tələbi ilə müqavilə yalnız digər tərəf onu əhəmiyyətli dərəcədə pozduqda (yəni,
gözlənilən faydadan xeyli məhrum edən zərər vurduqda) və ya qanunda/müqavilədə
nəzərdə tutulan başqa hallarda məhkəmə tərəfindən dəyişdirilə/ləğv edilə bilər.
§ Nümunə (əhəmiyyətli pozuntu): Bir inşaat şirkəti evi vaxtında təhvil vermir və
gecikmə bir neçə ay davam edir, bu da sifarişçinin ciddi maliyyə itkilərinə və
planlarının pozulmasına səbəb olur. Bu, müqavilənin əhəmiyyətli pozuntusu
sayıla bilər və sifarişçi müqavilənin ləğvini tələb edə bilər.
o
Müqavilənin icrasından birtərəfli
imtina (qanunla və ya razılaşma ilə yol verildikdə) müqaviləni ləğv edilmiş və
ya dəyişdirilmiş sayır.
·
Maddə 422. Şəraitin əhəmiyyətli
dərəcədə dəyişməsi ilə əlaqədar müqavilənin dəyişdirilməsi və ləğv edilməsi
o
Tərəflərin müqavilə
bağlayarkən əsas götürdükləri şərait sonradan əhəmiyyətli dərəcədə dəyişərsə (əgər
bunu bilsəydilər, müqaviləni başqa cür bağlayar və ya heç bağlamazdılar), bu,
onun dəyişdirilməsinə/ləğvinə əsas verə bilər.
§ Nümunə: Bir
turizm şirkəti müəyyən bir ölkəyə səyahət paketləri satır. Müqavilələr
bağlandıqdan sonra həmin ölkədə qəfil müharibə və ya böyük təbii fəlakət baş
verir və səyahət təhlükəli və ya qeyri-mümkün olur. Bu, şəraitin əhəmiyyətli dəyişməsi
hesab oluna bilər və müqavilənin dəyişdirilməsinə və ya ləğvinə səbəb ola bilər.
o
Tərəflər razılığa gəlməsə,
müəyyən şərtlər (dəyişikliyin gözlənilməz olması, qarşısıalınmazlığı, maraqlar
balansının pozulması və s.) olduqda, məhkəmə müqaviləni ləğv edə və ya müstəsna
hallarda dəyişdirə bilər.
·
Maddə 423. Müqavilənin
dəyişdirilməsi və ləğv edilməsi qaydası
o
Dəyişdirmə/ləğv etmə
haqqında razılaşma, başqa qayda yoxdursa, müqavilənin özü ilə eyni formada
bağlanır. Məhkəməyə müraciət etməzdən əvvəl, digər tərəfə təklif göndərilməli və
ondan imtina və ya 30 gün ərzində cavab alınmalıdır.
·
Maddə 424. Müqavilənin
dəyişdirilməsinin və ləğv edilməsinin nəticələri
o
Müqavilə dəyişdirildikdə,
öhdəliklər dəyişdirilmiş şəkildə qalır. Ləğv edildikdə, öhdəliklər bitir. Dəyişiklik/xitam,
tərəflərin razılaşdığı andan və ya məhkəmə qərarı qüvvəyə mindiyi andan baş
verir. Başqa qayda yoxdursa, tərəflər dəyişiklik/ləğv anınadək icra etdiklərinin
qaytarılmasını tələb edə bilməzlər. Əgər dəyişiklik/ləğv bir tərəfin əhəmiyyətli
pozuntusu səbəbindən olubsa, digər tərəf dəyən zərərin ödənilməsini tələb edə
bilər.